dimanche 28 mai 2017

NO SOFÁ DAS CADEIRAS GASTADAS

Afundiuse un pouco máis no sofá xa acostumado ás formas un tanto perdidas dese home aparentemente canso. 



As cadeiras gastadas, coma se o tempo fose demasiado, ou eran as horas gastadas na nave da precariedade descargando mercancías nas que lle era mesmo prohibido pensar.

O sofá estranouse moito. Desta volta notaba máis frío. Entón sentiu que a pequena fiestra do reducido zulo-fogar deixaba entrar a furia do inverno galego. Porque non pecha a fiestra. Mesmo semella que me estou mollando. E eu tampouco teño ben as cadeiras. 

O home, afundido no sofá, estaba fondamente durmido. Cos colares de varias cores esparexidas ao pé do sofá-mundo. Entón, algo, quizais un laio que viña de debaixo, movéuno e sentiu a humidade envolvelo. Erguéuse con dificultade e pechou a fiestra. 

E ollou para o sofá. Secou a humidade cun pano e envolvéuse nunha manta. Moi ben, así mellor. Agora podemos repousar os dous. 

Cada día é para Noula (agocho o seu nome verdadeiro) unha pequena odisea. O seu Senegal fica demasiado lonxe. Tanto como é case imposible conseguir o diñeiro preciso para mandar a casa algo de sustento, para aforrar e poder viaxar e así cumprir co desexo, ben apontalado na súa ialma, de ver aos seus amores, a súa muller e a súa nena..xa adolescente cos seus 14 anos. Con tristeza díxome que o ano pasado non puidera facelo. Resignado acepta que é posible que este ano tampouco poda viaxar a Senegal.

Noula vive nunha odisea cotiá. Silenciada polo manto da noite. Un perfecto sinónimo da cegueira occidental con respecto ao que facemos con África. En pé toda a noite para vender algún colar, algún chisqueiro, sempre co sorriso de dentes brancos perfectos como presentación, tanto no saúdo inicial, coma no final. Así o coñecín. Así souben da súa historia. Aínda conversamos onte, mentres eu degustaba unha caña e el aceptou un zume de laranxa. 

Todos os días vén a Compostela para traballar toda a noite. Ao mencer volve a súa cidade de residencia. Sempre coa equipaxe de colares, chisqueiros, moedeiros, e algún produto máis. Nunca se indispón coas constantes negativas: "a xente non ten diñeiro", dime comprensivo.

Quixera para Noula que esta terra galega lle sexa ventureira  e que poda cumprir o seu desexo viaxeiro. Non só el, claro, senón todos os Noulas que veñen á nosa terra para ter un proxecto de vida. 

Chegan as luces de media tarde. O sofá sae do letargo e axuda, cun laio de arame gastado, a Noula a recordar que debe xantar algo antes de comezar, de novo e un día máis, a súa particular viaxe. 

Eu, mentres, só podo escribir estas liñas para solidarizarme con estas historias de vida e traballar politica e socialmente para que non sexamos un país de portas pechadas, nin interiores, nin exteriores. 

samedi 20 mai 2017

A idade no tempo ou como nos torturamos de maneira absurda e inútil



O antropólogo francés Marc Augé, que naceu nun lonxano 1935, segue ofrecéndonos interesantes olladas que responden a resposta a preguntas que el se fai, tanto como nolas facemos nós. Por iso non debe sorprendernos o título do seu libro: El tiempo sin edad. Etnología de sí mismo (Adriana Hidalgo editora, 2016). 

Non teño a idade de Augé. E, non obstante, comparto a sensación de que vivo unha constante interrogante que vexo lanzada desde as olladas próximas..que procuran dúas cousas principalmente: a) saber que idade teño; b) e se os meus actos se corresponden coa miña idade...isto é, co que a sociedade e esas olladas pensan que debe corresponderse coa miña idade. 
Augé establece ao longo de todo o seu libro unha diferenza entre tempo, que nos daría a liberdade, e a idade, que marcaría os límites. E, claro, mentres avanzamos na idade, e chegamos a esas fronteiras que noutrora servían para declararnos mesmo inservibles, sucede que o importante está nos procesos e procedementos cerebrais, así como en determinadas pautas de vida, que acompasan idade e tempo. Con serenidade. Desde logo que coincido con Augé cando critica os actuais procesos de relegación que converten o ser humano nun marcador de dependencia: "¿Puede decidirse por decreto el grado de lucidez y de inteligencia de un ser humano?" (p. 15) E é que hai que desmentir esa asociación entre debilidade, enfermidade e vellez. Ou acaso non vemos como os cancros e outras enfermidades golpean a cada vez persoas máis novas?



Cando chega a idade...aceptemos os dons..."en lo esencial y en desorden la sabiduría nacida de la experiencia, la tranquilidad que sigue a los tormentos de la libido, las alegrías del estudio y el sabor de los pequeños placeres cotidianos" (p. 17)



Sabedoría / experiencia, tranquilidade / paixón, estudo e pequenos praceres forman parte, hei de recoñecer, do meu horizonte de expectativas. E sempre a convulsión que se aloxa no medio e que fai vivir, o amor. O tempo de amar non ten idade.



Por iso, non deixa de ser sospeitoso e pouco produtivo que certas formas do que se chama nova política teñan a pouca delicadeza de desconfiar das enrugas, do vello, da experiencia. No fondo é porque estes trazos son "feos" e para estes tempos neoliberais, asentado na positividade do "gústame" das redes sociais, a fealdade non sabería ser algo bo. A pantalla da falacia dixital non é quen de permitir a caricia, nin deixa sentir a beleza dos dedos experimentando como a pel se abre, se pecha, como a nai-terra. Convencido estou de que se darán conta tarde do seu absurdo comportamento. Mais xa será moi tarde para elas. Cando o seu propio tempo sinale o fin da súa idade.



"Ninguna persona se reduce a la simple apariencia de su edad mientras le queda un poco de conciencia" (p. 24). Apariencia...unha imaxe da realidade interior que proxectamos para que os demais nos vexan con certa benevolencia...Conciencia...a man que crea a nosa mente para alimentar o noso ego ao mesmo tempo que debe advertirnos dos perigos das falsidades que veñen de fóra. Apariencia para ser o o que pensamos, isto é, para que a coherencia vista o noso estar no mundo. Conciencia de que sempre existirán persoas que non entendan a nosa apariencia, o noso ser-estar no mundo. Ante este dilema é lóxico que existan cada vez máis escritos autobiográficos e memorias. Para evitar as distorsións derivadas da incomprensión da apariencia. 

No fondo...responder(nos) a esta cuestión: a qué se reduce a miña vida? Como se resume a miña vida?

mardi 25 avril 2017

CARTA EMOTIVA DUN SAHARAUÍ A UN COLECTIVO DE PROFESORES ESPAÑOIS

Cantas veces o terei dito, escrito, e constantemente reivindicado: non se pode estar ao mesmo tempo coas vítimas e cos verdugos. Refírome á causa do pobo saharauí e a responsabilidade do estado español e de canta nación respira no mesmo.

Díxeno, alto e claro, en nome de AGE, no Parlamento de Galicia, e en canto acto participei en apoio do pobo saharauí. Sen ambaxes. Sen hipocrisías. Sen caer no posibilismo e no mercadeo. 

Hoxe recibín unha carta emocionante dun saharauí. Unha carta triste. Mais tamén reivindicativa. Pedinlle permiso para replicala e rulala. Deúmo. Aquí está a súa carta.
Grazas por esa confianza compañeiro Hamad. O meu corazón e ánimo contigo e co pobo saharauí.

****
Queridos Profesores,

Escribo esta carta porque no consigo expresar lo que siento sin que las lágrimas inunden mis ojos.

Quería daros la bienvenida con los brazos abiertos y una sonrisa en el rostro, son estas las bienvenidas que se merecen los que nos trasmitieron conocimientos y participaron en nuestra formación, no sólo academicamente sino también como seres humanos..

Me gustaría daros una cálida bienvenida junto a mis colegas y amigos y recibiros en nuestros hogares donde nuestras madres os podrían agradecer todo vuestro duro trabajo y dedicación.

Por desgracia, esa no es la bienvenida que os puedo dar. No os puedo dar la bienvenida junto a mis colegas y amigos, porque después de vuestra partida, y tras el abandono de España, Marruecos entró y ocupó por la fuerza el Sahara, mató, asesinó, secuestró y encarceló a vuestros alumnos, mis amigos y colegas.

Muchos de ellos murieron, desaparecieron o agonizaron hasta la muerte en las mazmorras marroquíes. Tal y como yo fui detenido y torturado casi hasta la muerte,  asi fue el destino de muchos de ellos.

Aquellas caras sonrientes, de jóvenes con todo su futuro por delante y cuyas mentes ayudasteis a formar, desaparecieron. Esas caras ya no existen estos, las sonrisas y el futuro les fueron arrancados por Marruecos, el Reino del Terror.

¿Y cómo puedo yo decir a las madres de estos mis amigos y colegas, que aquí en El Aaiun ocupado, están de visita los profesores españoles? No puedo. Estas madres lloran desde hace 43 años, hace 43 años que las lágrimas húmedas o secas no abandonan a sus ojos y sus corazones, lloran por sus hijos lloran. ¿Cómo puedo yo entonces decirles que sus profesores están aquí en El Aaiun ocupado, durmiendo en hoteles, comiendo en restaurantes, paseando por las calles de El Aaiun ocupado, llenando los bolsillos de los asesinos de sus hijos? Cada céntimo que gastan, Marruecos lo utiliza para oprimirnos y robarnos.

Estos no es la bienvenida que os quería da.

La bienvenida que os quería dar me está prohibida hasta el día en que el Sahara sea independiente.

Y les pido que cuando paseen por El Aaiún recuerden el pasado, pero más importante que eso es que vean el presente: una ciudad ocupada, donde los asesinos de vuestros alumnos se sientan como reyes a vuestro lado en las terrazas.

Donde los verdugos de vuestros alumnos acosan, persiguen y torturan a sus hijos y nietos, hermanas, hijas y nietas.

Os pido que veáis y no regreséis en silencio, y que en nombre de vuestros alumnos podáis contar esta injusticia a vuestra gente, a vuestro gobierno que nos abandonó y nos entregó como si fuéramos mercancía al Rey de Marruecos.

Acordaros de nuestras caras. Acordaros de nuestros sueños y deseos.

Me despido pidiéndoos que volváis cuando el suelo que pisasteis en el Sahara no esté ocupado.

Con estima y consideración,

Hmad Hamad

dimanche 16 avril 2017

A COTIANEIDADE DA REPÚBLICA

En claro contraste coa devoción da tradición e das infinitas e interminables procesións, o 14 de abril, no Día da República, expresamos, en distintos puntos da xeografía galega, a necesidade non só de facer memoria, senón de crear futuro. 

Como o texto que relatei en Lavacolla contou cunha versión que gozou da acertada ollada que lle soubo dar a xornalista Irene Tomé Urresti e que saiu onte, sábado 15 de abril, en Praza Pública, hoxe aloxo neste meu blog o texto que serviu de apoio para a miña intervención no acto que realizou Esquerda Unida Compostela na Alameda. 

A COTIANEIDADE DA REPÚBLICA
 
Pode resultar un paradoxo dicir que vou falar da cotianeidade da República. Mais, como tentarei explicalo, de forma moi breve, non o é. Porque o silencio e a desmemoria son unha expresión desa cotianeidade e consecuencia da cultura do medo que sementou a ditadura Franquista a todo proxecto, a toda persoa, a todo feito que tivese o aroma a República.

Franco sabía moi ben que a República era sobre todo un proxecto de esquerdas, de comunistas, de anarquistas e por iso fixo todo o posible para extirpar o "cancro vermello" e construír, a sangue e lume, desde o mesmo momento do golpe de estado, como desmostran os preto de 190 campos de concentración existentes entre 1936 e 1947 e os 119 batallóns de traballadores forzosos, auténticos escravos de Franco, que se viron sometidos a todo tipo de perversións e maldades con fin a clasificalos, reducalos politicamente, recatolizalos, depuralos, humillados e usalos en todo tipo de traballos espallados por toda a xeografía do estado español. 

Como apunta Mirta Núñez Díaz-Balart, as humillacións e os castigos debian conducir á desintegración da personalidade e con iso á submisión ante o mandato xerárquico e o silencio. Estas formas emparentan a Franco con Hitler. No caso do estado español hai que engadir que o obxectivo non é só o individuo detido, senón o suxeito colectivo familiar, que debia aprender xunto ao recluso os cánons do novo réxime.

Para que un campo de concentración sexa posible, é preciso que as vítimas non teñan rostro e que os seus verdugos teñan a impresión de non estar asasinando persoas, senón cousas, insectos, parásitos. O verdugo xamais se atopa cara a cara coas súas vítimas. A vontade franquista, di Díaz-Balart, non era establecer unha mecánica de exterminio xeralizado, senón de sometemento e submisión, de amedrentamento e pasividade, para que nunca xamais se lle ocorrese a ese colectivo de poboación erguer a cabeza contra a xerarquía da "orde natural" da sociedade. A dor era unha terapia de aprendizaxe dos cánons do rexime para que sandasen a súa "enfermidade ideolóxica" e, á súa vez, como fórmula de expiación do pasado atribuido.

Despois dese programa de construción da Nova España, que duraría 40 longos anos, como non entender que é difícil que a idea da República, a non ser nos protagonistas aínda vivos, ou nos seus herdeiros, ou en quen nos consideramos politicamente herdeiros, teña na sociedade un imaxinario positivo? 

 
Cómpre moita valentía. Si. E honestidade e unha ética a proba de bombas posibilistas e cálculos electorais. Valentía para non perdermos non só a idea da República, senón a linguaxe a ela asociada. Se nos distanciamos do significado que trasladan os nosos conceptos, perdemos a referencialidade que nos ancora á terra das revolucións posibles.

A República é a conformación do ben que une nunha comunidade de iguais a todas as persoas en dereitos e deberes, onde non existan as actuais desigualdades de todo tipo, onde impere a xustiza social, e a pobreza sexa un mal recordo da voracidade coa que o capitalismo se emprega na actual loita de clases.

Hai que construír unha base social ampla, hexemónica, que apoie e sosteña unha mudanza radical nas institucións públicas para termos unha democracia plena, onde a toma de decisións e a participación sexan reais. Emanciparse. Rachar coa alienación, coa autoexplotación. Tender a desacelerar os ritmos que impón o capital para recuperarmos protagonismo na praza pública, na ágora da cidadanía. Se existe desigualdade, se existe explotación, se existe alienación, non existe República. Así de sinxelo.

E só podemos construír esa hexemonía recuperando a hexemonía na Praza da Cultura. Aí, agora mesmo, o capitalismo salvaxe e as veleidades posmodernistas, que licuaron e disolveron as especificidades da linguaxe, son os verdadeiros hexemónicos. Provocaron mesmo que a cidadanía pense que non existen os eixos esquerda e dereita no campo da ideoloxía política, que crea que non existe loita de clases,

Polo tanto, temos que tender pontes coa memoria da Segunda República, para aprendermos dos acertos e tamén dos desacertos, xa que, como di Bernardo Maiz, "por riba de calquera negación ou manipulación, a verdade permanece na memoria social, nunha sociedade madura que quere coñecer esa verdade, unha verdade histórica que é teimuda e sobrevive. A verdade é dicir que, sen dúbida, a Segunda República, cos seus erros e as súas eivas, era un réxime político democrático".

A historia (e a memoria) é útil cando contribúe a transformacións cara a liberdade, a igualdade, a xustiza e como contradiscurso do poder establecido. Para iso, precisamos construírmos, coas ferramentas da pedagoxía, os fundamentos da Res Publica, que debe transitar coa ideoloxía emancipadora da esquerda rupturista e transformadora que nos caracteriza. Porque renunciar a esta responsabilidade sería permitir unha vez máis a vitoria daqueles que dinamitaron a Segunda República e quixeron silenciar para sempre os seus valores democrátricos.

Por iso, a coherencia e a ética que nos deben caracterizar, implican non renunciar a dar esa batalla nas institucións e nas rúas, demostrando na cotidianeidade a través das nosas accións políticas que é posible loitar por un futuro mellor, por un futuro emancipado das gadoupas do gran capital, por un futuro republicano. Pola Terceira República, traballemos hoxe e todos os días do ano con forza, sen caer nen resignarnos ante os golpes que levaremos.

Alameda de Compostela
14 de abril de 2017
Xabier Ron


 

MUNDOS PARALELOS

Nas fábulas de Esopo ben
puideron existir as lendas
imaxinadas e nunca ben
contadas dos mundos paralelos

Pode mesmo que sexa mal
pensado devecer pola copia
de que serviría se mal
en mente soporta todo?

O xornal e a parafernalia
da santa semana santa
que todos adoran e logo
maldicen por non ser tan santa

todo iso prodúceme un
abafo existencial de palabras
que silencio por non ser un
máis da tribo da normalidade

Mentres fumega e agarda o
café da mañá deixo que roan
os demos a miña dor o 
meu anxo perde as ás

e inerte permanezo só
asubiando a melodía de Bob
Marley e baleiro todo só
para erguerme e ollar 

Quizais nesoutro mundo
paralelo a miña vida
teña algún sentido 

Imaxino nos ollos do horizonte
que os seus dedos inscriben
a máis fermosa historia de amor

Claro un sempre quere ser
máis alto máis fermoso
maldita idea que nos meteron

Por iso nese espello 
non quero que garde na ialma
o pouso da esperanza do beizo no bico

Quizais camiñe orgulloso 
altivo egoísta e falsamente
empático á procura do seu ego

Quizais sexa así como queiran
querelo admiralo e convertelo
en obxecto de consumo

Quizais sexa amado
Quizais sexa mesmo temido
Quizais

Porque de existires 
ese mundo paralelo
por que ía ter o mesmo destino
ca min ese eu de espellos e horizontes?

Buf
si
o domingo 
abre o día
camiñarei á procura da beleza

esa que latexa no interior
das pequenas cousas
non quero ese mundo paralelo
non quero ese eu triunfador

non
no fondo non son eu
é o outro que quizais 
elas e eles queren

O domingo 
abre as xanelas da rutina

as campás anuncian a hora

mentres os turistas 
mapa en man
procuran o tesouro
que Compostela
agocha aos ollos non ensinados

 
 
 

samedi 11 mars 2017

NON TE ESQUEZAS

Na man a culler era unha doce
flor que remexía a froita do leite
todo postre é unha ofrenda 
para o goce e o deleite

Contémplote
ignoras que o fago
porque semello ausente e distante

no fondo

imaxino desde o murmurio
da túa culler como é o mundo
que habitas

Como se viste a normalidade?
Que versos imaxina?

A rúa alumea de forma anómala
primavera no inverno dos días
quizais unha profecía 
ou pode que o reverso dos desexos
porque 
o adaxio pode ser

     tememos os nosos desexos

A túa lingua anunciaba o pracer
prohibido dos territorios aínda 
non colonizados
e exploras
segura       a idea de sementar
a felicidade nalgún recanto perdido
Ben merecemos unha illa para vivir
 
Como se viste a normalidade?
Que versos imaxina?

Os marcos do tempo voaron
e vemos as nosas enrugas
debuxar complicidades nos espellos
e preferimos ignorar a provocación
nunca foi boa a nostalxia
e respiramos a cinza do tempo
con dificultade con moita dificultade

Non te esquezas
insisto
amor
Non te esquezas

de que houbo un tempo de fresas

pronuncio esta frase mentres a soidade
do secular inverno decide 
por fin
atraparme e envolverme na rede da eternidade

Non te esquezas non
onde estarás agora
amor
Non te esquezas non

de que houbo un tempo de fresas

ámote
como amei 
nos versos que compuxen

na súa melodía
aínda hoxe
aos meus demasiados anos
a forza da paixón

           amar sempre é vivir

Non te esquezas

houbo un tempo de fresas
 

 
 


vendredi 3 mars 2017

GALICIA E O SEU AEROPORTO SEN AVIÓNS: A CIDADE DA CULTURA

Xa pasou un longo mes desde que Praza Pública nos pendurara aos autores (Jorge Linheira e Xabier Ron) unha fonda reflexión sobre ese aeroporto sen avións que é a Cidade da Cultura. 
Hoxe, permítome aloxalo neste meu blog e que as persoas que non o fixesen podan lelo con pausa. Trátase do primeiro artigo dunha serie que imos elaborar os dous para tratar de dar a nosa visión, a nosa diagnose sobre a cultura en Galicia, desde os aspectos máis relevantes. 
Agardo, agardamos os dous autores, que sexan do interese dos lectores. 



*****

A política cultural no contexto da globalización: xiro neoliberal, instrumentalización e xeración de elefantes brancos.
As grandes infraestruturas culturais constituíron nas últimas dúas décadas un dos principais obxectivos das políticas culturais asociadas ao modelo hiperdesenvolvinte do urbanismo empresarial, como ferramenta da política cultural, como clave para o desenvolvemento urbano e como símbolo de globalización do place branding. No Estado español, en moitas ocasións baixo o paraugas do traxicómico lema de “somos la octava potencia mundial”, as comunidades autónomas desenvolveron conxuntos de infraestruturas que polo seu sobredimensionamento poden ser cualificadas de “elefantes brancos” culturais. A súa xénese responde á adopción do modelo da cidade creativa que leva numerosos problemas de sustentabilidade e expón numerosas dúbidas sobre a súa utilidade cultural e rendibilidade social.

Estes “aeroportos sen avións” da cultura constitúen un elemento característico do modelo adoptado polas cidades, especialmente no Estado español. En primeiro lugar, porque son espazos que rapidamente perden a utilidade para a que foron edificados -sexa porque se termina o gran evento para o que foron deseñados ou ben porque os usos reais son diferentes aos usos previstos-, creándose o que Marc Augé denomina como ruínas modernas, infrautilizadas e en proceso de degradación. 

En segundo lugar, os “elefantes brancos” son produto dunha estratexia que pretende fascinar ao público -neste caso aos cidadáns locais e globais-, xerando unha euforia que distrae do proceso de transformación urbana que o acompaña e xustifica os seus efectos negativos para os sectores máis excluídos (segregación e xentrificación) nun discurso que mestura a lexitimidade da cultura –ninguén pode opoñerse a nada feito no nome da mesma- e os supostos beneficios no futuro destas actuacións. En función disto, o cálculo do custo en relación aos usos sociais é abandonado en función duns supostos impactos indirectos e un beneficio no intanxible da susodito place branding. Con todo, estas infraestruturas revélanse pronto caras de xestionar, insostibles social e economicamente, imposibles de rendibilizar e difíciles de manter, podendo xerar a medio e longo prazo unha imaxe de desbaldimento e decadencia. Finalmente, os “elefantes brancos” xeran un gran problema de sustentabilidade e amortización, posto que restan recursos presentes e futuros ao ecosistema cultural local á vez que moitas veces son dificilmente reutilizables para outros usos diferentes dos que foron concibidos.

A Cidade da Cultura: historia, contestación e oportunidades perdidas
O faraónico proxecto do antigo ministro de Franco non pasou desapercibido para a sociedade organizada. De forma inmediata, xurdiron voces que se opuñan a ese monumentalismo. Voces que proviñan de organizacións políticas de esquerdas e nacionalistas, así como de colectivos sociais de diversos eidos de actuación. A medida que progresaba o proceso construtivo, e que se ían coñecendo as cifras da aberración, as voces reduplicaron a súa forza.

O resultado das eleccións do 19 de xuño de 2005 permitiu a creación dun goberno bipartito de distinto signo ao de dereitas que gobernara Galicia desde a entrada en democracia. O bipartito creado por PsdG e BNG iniciaba o seu goberno o 2 de agosto de 2005 e facíao sostido por un desexo real de cambio, despois das desfeitas da dereita caciquil de Fraga. Mais, contra todo prognóstico, o 16 de abril de 2009 o bipartito cedía de novo o paso á dereita representada por Núñez Feijoo. A causa pode vir dada polo desencanto e pola percepción nos apoios de que o cambio desexado era feble e que non se fixera todo o debido desde unha óptica de esquerdas e nacionalista. 
 
Ese desencanto revelouse de forma absoluta con todo o que tiña que ver coa Cidade da Cultura (dende agora CdaC), xa que nada semellaba alterar o sendeiro que se trazara con Fraga. Por iso, a mediados desa lexislatura, e ollando os procedementos erráticos de Ánxela Bugallo na Consellería de Cultura, a finais de agosto do ano 2007, aquelas voces críticas coa CdaC decidiron dar un paso adiante e conformaron a Plataforma Cidadá “Cultura Si, Mausoleo Non” que se asentou nunha serie de principios fundacionais: a) eliminar o proxecto da CdaC, disolver a Fundación CdaC e non executar ningunha obra máis; b) anular os orzamentos destinados á CdaC e redistribuír as súas contías nos servizos públicos básicos de sanidade, educación e políticas sociais; c) aproveitar as obras executadas e edificios rematados para albergar as instalacións da Administración Autonómica; d) procurar a depuración de todas as responsabilidades penais que houbera lugar; e) responsabilizar ao goberno bipartito e á consellería de cultura a continuidade do soño fraguián.

Coa actividade da Plataforma certos sectores da sociedade galega comenzaban a percibir a importancia da demouca de recursos públicos que supón a CdaC. Mais o certo é que a loita que levaron a cabo grupos mediáticos (exemplares no negativo foron La Voz de Galicia (en contra) e El Correo Gallego (a favor)) desvirtuaba a realidade que se desexaba transformar para beneficio da cultura en tanto que dereito básico das persoas. Unha loita que era non só mediática e corporativa, senón que repousaba, en última instancia, nun localismo atávico, errado, que impedía ver o cerne da cuestión. Denunciamos polo tanto a ausencia dunha política informativa veraz, ao mesmo tempo que criticamos este localismo cego e impropio que tanto dano fixo ás posibilidade de Galicia como nación e que, neste caso, lesionou, de forma irremediable ate o momento, o dereito de acceso á cultura, así como significa unha lousa orzamentaria que ruína as posibilidades dunha política cultural en Galicia digna dese nome, mais aló das redes clientelares das que se dotou o propio funcionamento da CdaC. O desbaldimento de diñeiro público non se pode xustificar de ningunha maneira, polo que criticamos e lamentamos o localismo ou o sectarismo e o corporativismo que foron usados como escudos protectores e como armas arreboladizas.

O certo é que o Bipartito foi un histórico tempo que supuxo unha ocasión perdida para redefinir o proceso construtivo do Gaiás e habilitar unha solución que fose a máis beneficiosa para a cidadanía galega desde un punto de vista social e a menos gravosa desde un punto de vista económico. En calquera caso, insistimos no esencial: o Gaiás non pode nin debe dedicarse á Cultura.

Orzamentos e chiringuitos da CdaC: o perigo da “nova cultura”.
Esa lousa orzamentaria é ben visible se ollamos os datos máis recentes, os da última lexislatura e os proxectados para este 2017, onde o chiringuito creado para xestionar a CdaC, a Fundación, segue acaparando o 14% dos Orzamentos totais destinados a Cultura (máis de 9 millóns de euros dos 63 millóns de euros). Xunto con este centralismo económico, os Orzamentos que a Xunta destinou a cultura demostraron unha estratexia propia que consistía en converter en marxinal aspectos propios da cultura de base e, ao mesmo tempo, en degradar, a través dos recortes e da conxelación no nivel de supervivencia a entidades cuxa función xira ao redor da cultura en galego e que se vén na obriga de realizar xogos malabares e circenses dificultosos para cumprir cos obxectivos deseñados no momento de nacer. O universo da protección do noso patrimonio histórico e natural dá conta diso, onde nunca houbo tanta ineficacia, desidia, abandono e entreguismo ao capital privado de bens que son do pobo. Mais tamén o equilibrio e a equidade nas axudas a institucións como o Museo do Pobo Galego ou a Fundación MARCO que provocaron que se cuestionaran a súa propia existencia. Mais tamén o sector do mundo da edición en galego. Ou a debilidade, a pesar de consideralas “industrias”, de todo o que ten que ver co audiovisual. Son demasiadas as demostracións do desleixo e da fuxida de responsabilidades do Departamento de Cultura da Xunta de Galicia que non podemos ir máis aló desta breve síntese.

Detrás do centralismo económico, da “chiringuitada” agóchase un perigoso desprazamento ou desvío estratéxico sobre o que debemos considerar por cultura. De feito, se ollamos os Estatutos da Fundación CdaC e o feito de que no Gaiás estean tamén AMTEGA e o Centro de Emprendemento Creativo de Galicia podemos dicir que se produce unha colonización por parte do concepto das “clases creativas” de Richard Florida -nunha nova mostra do “cosmopaletismo” que caracteriza a dereita rexionalista que nos goberna-, a verdadeira estratexia da dereita capitalista que representa Feijóo. A lectura pretende embelesar espíritos pouco formados ou afíns e así xorden conceptos-maná como “novas tecnoloxías” (art. 7.b), a realización de “actividades non estritamente culturais” (art. 7.c) e unha ensalada do que interesa por riba de todo: emprendemento empresarial, innovación, tecnoloxía e competitividade.

En ningún momento, por exemplo, do artigo 7 de ditos Estatutos, ollamos a palabra “servizo público” ou “garantir o dereito de acceso á cultura”. O triunfo da CdaC é o triunfo do Capitalismo máis salvaxe...o que se asenta na fenda estrutural da desigualdade. Por iso, cómpre que alertemos contra as “liñas de fuga” da creación artística supostamente alternativas mais que se fundamentan no xesto que marca a eficacia do capitalismo: desregulación, inestabilidade e precariedade, innovación perpetua, competitividade e cultura como marca de individualismo e non como espazo de recoñecemento colectivo. A “nova cultura” devora as posibilidades reais da Cultura entendida como dereito básico da cidadanía galega. 
 
A ineludible potenciación do ecosistema cultural galego dende as administracións públicas
O mausoleo do Gaiás -ao que se accede dende a avenida Manuel Fraga- supón un claro exemplo no que, baixo unha retórica da eficiencia do sector privado, se implementan fórmulas que imitaban a nova xestión pública no sentido de que prometían eficiencia e independencia do control público, pero que, en realidade, foron estreitamente controladas e instrumentalizadas polos gobernantes como medio de márqueting político e instrumento para favorecer o sector da construción. Así, na súa xestión diaria viuse embazada polo que poderíamos chamar “poética do dispendio”, escenificada por casos de mala xestión, malgasto e prácticas corruptas que mostran unha confusión interesada dos intereses privados e a política cultural pública. Quizais por iso, sexa o momento de reformularmos, de forma colectiva e participada, se fronte ao modelo que representa a CdaC, cabe impulsar outro modelo no que prevaleza o valor cotián do micro nun ecosistema cultural sustentable, vinculado aos intereses próximos da cidadanía ou nos que se denominaron “espazos do procomún”. En definitiva, a cultura é unha actividade, e debería parecerse máis a un enxame que a un elefante branco.

En contraposición o capitalismo cultural, capaz de transvasar 200.000 euros do tícket eléctrico para dedícalos a iluminar o que moita xente denomina o Valle de los Caídos Gallegos, utilizamos o concepto de ecosistema cultural -que vai máis aló do tópico idealista que circunscribe o concepto de cultura unicamente ás belas artes no seu concepto máis tradicional- para abranguer todo aquilo que nos constitúe como cidadáns e cidadás. Partindo dunha reformulación propia do concepto althusseriano de ideoloxía, significamos como todos os xestos culturais forman parte dunha cadea de compromisos, ou a ausencia deles, que afecta a nosa contorna próxima, pero tamén ao orbe común que habitamos. Por iso fálase de cultura ecolóxica, que afecta á sustentabilidade dun hábitat, e de cultura educadora porque ten que ver coa formación permanente de todas as persoas, en calquera lugar do planeta e ao longo de toda a súa vida.

Debemos percibir a cultura como unha ferramenta de transformación social, máis se cabe nun momento de crise ética e moral como a que sufrimos desde hai moito tempo, onde, en reiteradas ocasións, se transmite que a preocupación exclusiva do mundo cultural é o mantemento da súa industria e a redución do IVE; e non a supervivencia dun ecosistema moito máis complexo que, ademais das mercadorías, produce unha ampla e fonda rede de experiencias creativas e artísticas, coñecementos humanísticos e científicos, recursos simbólicos e un vasto campo propicio para a experimentación e a imaxinación. Ademais de bens comúns, relacións sociais, intercambio de saberes, costumes populares e pautas de comportamento que podemos denominar patrimonio inmaterial e, sobre todo, aberto a novas ferramentas de produción conceptual e tecnolóxicas dispostas a confrontarse a un novo réxime de comunicación dixital. Non podemos esquecer que a cultura, ademais de ser o que nos constitúe, é un mecanismo para concibir procesos sociais transversais, renovadores e institúentes.

O ecosistema cultural é moito máis que o seu sector industrial, se a cultura fose tan só unha manufactura, o lóxico sería que as axudas que recibise se canalizasen a través dos mesmos procedementos aplicables ao resto de industrias. As persoas responsables da política cultural do noso país deberían traballar por unha transformación do seu ecosistema a través do que Moulin e Urfalino catalogaron como “democracia cultural”, unha garantía de universalización dos bens culturais para toda a cidadanía, desde a participación activa desta no seu uso e goce. Pensar o mesmo como unha posibilidade de desenvolver o procomún: entendido como a corresponsabilidade da administración pública entre o interese público -mediación profesional, reformulación de infraestruturas, redistribución de recursos- e a capacidade cidadá para autoxestionar, na medida que sexa posible, os recursos que son de todas e todos, a partir de movementos que esixan unha cultura libre de estado.

REFERENCIAS BIBLIOGRÁFICAS
-Augé, Marc 2003. El tiempo en ruinas. Barcelona: Gedisa.
-Florida, Richard L. 2005. Cities and the creative class. Londres: Routledge.
-Rius-Ulldemolins, Joaquim y Hernàndez, Gil-Manuel 2016. "El Palau de les Arts de Valencia, un “elefant blanc” desbocat? Neoliberalisme, política urbana i política cultural", Arxius de ciències socials, 33: 99-116.
-Rius-Ulldemolins, Joaquim, Hernàndez, I. Mart y Torres, Francisco 2016. "Urban Development and Cultural Policy “White Elephants”: Barcelona and Valencia", European Planning Studies, 24: 61-75.

dimanche 26 février 2017

A SACRALIZACIÓN DA MEMORIA VIVE NA NOZ DO DESPRENDEMENTO

0. A memoria non pode, nin debe, converterse en liturxia, nun rito que se manifesta en datas sinaladas e permanece fosilizado nas pedras, nas imaxes, en museos e outros edificios singulares ou nos cemiterios. 



1. Baixo o sendeiro desta miña escritura respiran lecturas sobre a memoria e traballos que estou realizando cunha amiga xornalista e especialista en comunicación política. Mais, sen dúbida, hoxe, a reflexión do francés Camille de Toledo que divulga acertadamente Sergio del Molino en 'El País'. 

2. A reflexión de Camille de Toledo sobre a memoria do Holocausto ten a forza de movernos a pensar no valor que lle damos hoxe á memoria nos nosos propios actos cotiáns. Móvome tendo en conta a aprendizaxe da memoria común?

3. Nun rito sacralizado corremos o risco de recluír a memoria no interior dese concreto espazo-tempo sagrado. No entanto, a memoria debe ser algo vivo. A reclusión pode levar a unha banalización. Mesmo a un baleirado, pois ao non se percibir a súa viveza, será desposuída a memoria da súa forza actancial. 

4. Ao perder a súa forza actancial, produciríase unha fatal desconexión entre memoria e o 'ego' en sociedade. Unha terrible distancia de silencio, que pode explicar moi ben, en certos sentidos, a desmemoria actual do 'ego' e da propia sociedade. 

5. Hoxe, na sociedade 'acomodada' (ou resignada?) e capitalista do pensamento único hai varios aspectos que se interrelacionan e dan forma ao que denomino conceptualmente a noz do desprendemento do ego:

a) a alienación e a aceleración;
b) a autoexplotación;
c) a adhesión afectiva ao capital;

As persoas que coñecen e len este blog saben que asumo criticamente as teses de Karl Marx, Harmudt Rosa, Byung Chul-Han e Mark Hunyadi en tanto que conforman o que denomino a noz do desprendemento: O ser humano en sociedade (ego) que vive baixo as gadoupas do capitalismo vive des-conectado da súa propia condición de clase, un desprendemento social que o individualiza e o lanza á rede da identidade que máis desexa o capital: a de ser unha persoa que consume. 

6. Ese desprendemento precisa alimentarse da necesaria distancia con respecto aos demais membros que integran o seu propio grupo, a súa clase social. Nese distanciamento operan, de forma maxistral, os medios aliñados co sistema capitalista, que difunden supostas informacións veraces sobre a utilidade da política. 

7. Abonda con estas ideas para ilustrar o propósito que conduce esta reflexión: a actual situación de desmemoria é esencial para que sistema actual siga perpetuándose no estado español. 

8. Trátase dunha desmemoria que latexa dentro da noz do deprendemento e marca a individualización do ego, xa que a memoria é, en esencia, relacional, ao facer comúns unha serie de aprendizaxes, de experiencias, de feitos, de actos. 

9. Por iso, a memoria non é só, non debe ser só unha foto fixa do pasado, non. A memoria debe movernos a actuar. Debe impregnarnos ao conxunto social fóra do recinto sacralizado do acto de rememoración. 

10. A memoria é voz que se fala. É voz que se escoita. É voz que se escribe. É voz que se le. Voz que vive en nós como exemplo. A memoria non pode ser só unha efemérede, debe ser un proceso de recoñecemento do ego en sociedade. 

11. A memoria vive en nós se somos quen de camiñar e vivir coas súas ensinanzas. Co respecto a este principio vivencial evitaremos a anguria desgarradora da desmemoria que borra a existencia do que se pretende rememorar. Se non hai nada que viva baixo o seu exemplo, só queda o baleiro, a memoria non pode sosterse nun presente que eliminou vestixios de experiencias, aprendizaxes, actos e feitos.

12. O respecto non se impón desde os altares da sacralidade. Córrese o perigo de 'consensuar' unha memoria 'politicamente correcta'. Perigo porque o politicamente correcto anula a negatividade que toda memoria contén na súa esencia. 

13. Sen a negatividade que nos confronta co noso pasado, a memoria vólvese un caramelo edulcorado e, en última instancia, nunha deformación. Respetar a memoria é aceptar a súa negatividade e explicarnos que debemos e podemos camiñar co recoñecemento e aprendizaxe dos erros. 

14. Pensemos, que valor pode ter para a memoria que un herdeiro frío do franquismo e apóstolo quente do capitalismo, que xulga aos demais acollendo os ditados da Lei Mordaza, se erga un día sinalado e decida que, para quedar ben coa memoria, hai que facerse unhas fotos e declarar cousas politicamente correctas diante dunha placa conmemorativa dunha persoa que loitou en vida contra todas as mordazas? NINGÚN, e non obstante, hainos que seguen facéndolle o xogo á vampirización cultural da dereita. 

15. A noz do desprendemento en que vive o 'ego' só pode quebrarse cun retorno ao que une aos demais membros do noso grupo social, coa consciencia da nosa identidade, de que só teremos a forza de mellorar as condicións de base se nos unimos fronte a todos os que impoñen a noz. 

16. Cómpre un socialismo que nos permita recuperar a nosa capacidade reflexiva e crítica para liberarnos e emanciparnos da alienación, da aceleración, da autoexplotación e da adhesión afectiva ao capital. Para iso, é precisa unha memoria viva, que se respecta porque acepta a súa negatividade como exemplo, como ben común.